Wydział Chemii Uniwersytetu Gdańskiego oficjalnie rozpoczął rok akademicki. Podczas uroczystej inauguracji w dniu 6 października nastąpiło również objęcie Katedry im. Wacława Szybalskiego przez prof. Jerzego Leszczyńskiego, profesora chemii i President’s Distinguished Fellow na Jackson State University, specjalizującego się w chemii obliczeniowej, badaniach struktury i właściwości DNA oraz projektowaniu i charakterystyce nanomateriałów.

- Na mój macierzysty wydział wracam zawsze z olbrzymią przyjemnością - powiedział Rektor Uniwersytetu Gdańskiego prof. dr hab. Piotr Stepnowski. - Dziś cieszę się tym bardziej, że rozpoczynamy kolejny rok akademicki z poczuciem, iż za nami naprawdę dobry rok, dobry czas, zarówno dla całego uniwersytetu, jak i naszego wydziału.

Prof. Piotr Stepnowski serdecznie pogratulował społeczności Wydziału Chemii znakomitych osiągnięć, poczynając od sukcesu kierunku studiów Ochrona Środowiska, który według rankingu „Perspektyw” uzyskał pierwsze miejsce w Polsce. Wśród sukcesów wymienionych przez Rektora UG znalazły się także liczne osiągnięcia naukowe, w tym uzyskane przez pracowników granty NCN, jak również wyjątkowe zaangażowanie w popularyzację nauki, które przynosi widoczne efekty. - Siłą Wydziału Chemii jest przede wszystkim aktywność jego społeczności - podkreślił Rektor.

O osiągnięciach Wydziału Chemii - w kontekście przełomowego momentu między starym a nowym, jakim jest inauguracja roku akademickiego - obszernie mówiła Dziekan Wydziału, dr hab. Beata Grobelna prof. UG. Zwróciła uwagę m.in. na rekordową rekrutację, uzyskanie Certyfikatów Doskonałości Kształcenia od Polskiej Komisji Akredytacyjnej, rosnącą liczbę publikacji w wysoko punktowanych czasopismach naukowych (w 2025 roku opublikowano 228 prac naukowych w czasopismach z listy JCR) oraz wzrastającą liczbę uzyskiwanych patentów. - Jako chemicy, jako ludzie nauki, doskonale wiemy, że o wartości naszej pracy decydują przede wszystkim jej efekty. Nie tylko to, co o niej mówimy, nie tylko plany i deklaracje, ale przede wszystkim to, co rzeczywiście udaje nam się osiągnąć - zauważyła prof. Brata Grobelna.

Każda z występujących osób w szczególny sposób zwróciła się do studentów, podkreślając przede wszystkim wartość zaangażowania w pracę i naukę, krytycznego myślenia oraz odwagi w zadawaniu pytań. To przesłanie było obecne także w wystąpieniach przedstawicielki Rady Samorządu Studentów, Amelii Ciskowskiej, oraz Przewodniczącego Rady Doktorantów, Kamila Klimkowskiego.

Nieodłączną częścią inauguracji były immatrykulacje studentów i doktorantów, uroczyste promocje doktorskie i habilitacyjne oraz uhonorowanie pracowniczek i pracowników, którym przyznano nagrody i wyróżnienia.

Objęcie katedry im. Wacława Szybalskiego przez prof. dr. hab. Jerzego Leszczyńskiego

- Szanowni państwo, czas inauguracji akademickich to moment, w którym bardzo często odwołujemy się do tradycji akademickiej. Te tradycje mają bardzo różny wymiar: nasze odświętne stroje, ceremoniał inauguracji, chór (zawsze poruszający), ale również godności honorowe, które nadajemy w naszej uczelni - powiedział prof. Piotr Stepnowski we wprowadzeniu do uroczystości.

Rektor UG przypomniał o pięknej tradycji katedr imiennych w renomowanych uczelniach Europy (np. Uniwersytetu w Cambridge) oraz przedstawił pokrótce sylwetki patronów trzech katedr imiennych utworzonych na Uniwersytecie Gdańskim: prof. Marii Janion (patronki katedry w dziedzinie nauk humanistycznych), Eugeniusza Kwiatkowskiego (patrona katedry w dziedzinie nauk społecznych) oraz prof. Wacława Szybalskiego, patronującego katedrze w dziedzinie nauk przyrodniczych i ścisłych, do której objęcia w roku akademickim 2026/2027 zaproszono prof. Jerzego Leszczyńskiego.

Sylwetkę prof. Jerzego Leszczyńskiego przedstawił Prodziekan ds. Rozwoju i Informatyzacji Wydziału Chemii UG, dr hab. Artur Giełdoń, prof. UG.

Prof. Jerzy Leszczyński jest profesorem na Jackson State University, gdzie pełni również funkcję President’s Distinguished Fellow. Specjalizuje się w chemii obliczeniowej. Jego zainteresowania naukowe obejmują m.in. badanie struktury i właściwości DNA, a także projektowanie oraz badanie właściwości i toksyczności nanomateriałów.

- Badania pana profesora przyczyniły się do lepszego zrozumienia DNA, jego struktury i mechanizmów nim rządzących - podkreślił prof. Artur Giełdoń. - Pan profesor przewidział, że grupy aminowe zasad DNA nie są płaskie, co potwierdzono eksperymentalnie dopiero dekadę później.

Prace prof.  Jerzego Leszczyńskiego nad materiałami łączą metody QSAR z obliczeniami oddziaływań nanocząstek i układami biologicznymi, wspierając ocenę ich właściwości i bezpieczeństwa. Jego dorobek obejmuje autorstwo lub współautorstwo ponad 1000 prac naukowych, cytowanych około 35.000 razy.

- Widzę, że to będzie ciężki obowiązek, ale i ogromna przyjemność - zażartował prof. Leszczyński po uroczystym objęciu katedry, gdy zostały mu wręczone dokumenty oprawione w solidną ramę.

Wykład inauguracyjny „Chemia i AI”

- Jest mi niezmiernie przyjemnie i jest to dla mnie ogromny zaszczyt przyjąć to wielkie wyróżnienie. Mam nadzieję, że to przyczyni się do dalszej owocnej współpracy z Uniwersytetem Gdańskim - zaczął prof. Jerzy Leszczyński.

Jak stwierdził, „rozpoczynając nowy etap życia, dobrze jest uczynić refleksję nad przeszłością”. Owa przeszłość pojawiła się nie tylko jako opowieść o losach kariery naukowej profesora, ale również stała się motywem wykładu poświęconego chemii i jej rozwojowi jako nauki.

Prof. Jerzy Leszczyński podzielił się kluczowymi momentami własnego życia, związanymi z praca naukową - takimi jak wizyta na zjeździe kół naukowych w Gdańsku w przeddzień protestów w grudniu 1970 r. czy pierwszy wylot na roczny staż do Stanów Zjednoczonych, który „trochę się przedłużył”. Potem rozpoczął opowieść o chemii, wskazując na rozmaite kamienie milowe w historii ludzkości, w której ludzie stykali się z procesami chemicznymi: od opanowania ognia i używania go do obróbki termicznej posiłków, przez obróbkę metali, starożytne filozoficzne koncepcje świata (zbieżne z późniejszymi odkryciami), eksperymenty alchemików z różnych czasów i kultur, owocujące ważnymi odkryciami - aż po narodziny i rozwój współczesnej chemii i zastosowanie w niej modeli sztucznej inteligencji.

Wśród postaci, które miały znaczący wpływ na rozwój chemii, prof. Leszczyński wymienił m.in. Roberta Boyle’a, Antoine’a Lavoisiere’a, Josepha Prousta, Johna Daltona i Dymitra Mendelejewa. Wspomniał również badaczy związanych z chemią obliczeniową i narodzinami teorii kwantowej, w tym Erwina Schrödingera (który sformułował fundamentalne równanie falowe opisujące układy kwantowe), Waltera Heitlera i Fritza Londona (autorów kwantowego wyjaśnienia wiązania chemicznego) i innych. Podkreślił, że aby chemia kwantowa się rozwijała, potrzebujemy nowych studentów (sam profesor wypromował aż 31 doktorantów).

W wystąpieniu prof. Leszczyńskiego nie zabrakło bardzo uniwersalnych odniesień, chociażby do „gorączki złota”, będącej obsesją zarówno dawnych, jak i obecnych władców. Przytoczył także amerykańskie przysłowie „When life gives you lemons, make lemonade” („Jeśli życie daje ci cytryny, zrób lemoniadę”), które może być przewodnikiem dla ludzi nauki, zachęcającym chociażby do uczenia się na błędach - i wyciągania wniosków.

Ostatnia część wykładu została poświęcona zagadnieniom sztucznej inteligencji. Rozrost wiedzy i ogromna liczba źródeł informacji sprawiają, że korzystanie z tej wiedzy i przetwarzanie jej często przekracza możliwości człowieka. W tym kontekście sztuczna inteligencja może się okazać niezbędnym wsparciem. Nie ma wątpliwości, że AI zmienia chemię - pozwala chociażby na optymalizację eksperymentów. Obecnie AI używa się m.in. do przewidywania właściwości, reaktywności i toksyczności związków chemicznych, projektowania molekuł i materiałów, różnorakich analiz. Jak wskazuje profesor, AI zmienia chemię z nauki opartej głównie na próbach w naukę coraz bardziej kierowaną danymi i przewidywaniami. Wciąż jednak nie zastępuje człowieka.

- Trzeba sobie zdać sprawę, że AI nie zastępuje chemii - podkreśla prof. Jerzy Leszczyński. - To jest nadal maszyna, która łączy chemiczne dane i symuluje eksperymenty. To ten, kto jest odpowiedzialny za cały proces, jest decydentem, przynajmniej w tej chwili.

Jak będzie wyglądała przyszłość? Trudno to dokładnie przewidzieć. Można sobie wyobrazić zarówno pozytywne, jak i negatywne scenariusze związane z rozwojem AI i jego konsekwencjami. Mimo nie zawsze optymistycznych wizji przyszłości prof. Leszczyński zakończył wykład z humorem: - Wszelkie pytania proszę kierować do ChatGPT.

W najbliższym czasie, w ramach objętej katedry imiennej, prof. Jerzy Leszczyński wygłosi wykład dla społeczności akademickiej Wydziału Chemii. Wykład odbędzie się w języku angielskim.