49,5 m. długości, cztery laboratoria, stacja badania aerozoli, sala szkoleniowo-konferencyjna i wyspecjalizowany sprzęt badawczy - katamaran UG r/v Oceanograf to jeden z najnowocześniejszych statków badawczych w Europie. Z jego pokładu prowadzone są interdyscyplinarne badania oceanograficzne o bardzo szerokim zakresie, w tym badania batymetryczne, chemiczne, geologiczne, biologiczne czy badania dna morskiego. Jego podstawowym przeznaczeniem jest eksploracja basenu Morza Bałtyckiego, ale podczas dwóch międzynarodowych rejsów w ramach wspólnej inicjatywy sojuszu SEA-EU wypłynął zarówno na wody Morza Śródziemnego, jak i na podbiegunowe wody Morza Norweskiego. W tym roku, jako część Polskiej Floty Badawczej, został wpisany na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej. Podczas uroczystej inauguracji roku akademickiego 2026/2027 na Wydziale Oceanografii i Geografii UG obchodziliśmy 10. rocznicę wodowania statku!

Rok nauki, czyli co by się stało, gdyby z oceanu dało się wyjąć korek

- Rok 2027 został ogłoszony przez Sejm RP rokiem nauki - powiedział Prorektor ds. Badań Naukowych UG prof. dr hab. Wiesław Laskowski. - Rozpoczynając rok akademicki, który nas w te wydarzenia wprowadza, chciałbym zacząć od nietypowego pytania: co by się stało, gdyby z oceanów można było wyciągnąć korek jak z wanny? Takim problemem zajął się w swojej książce „What if? A co gdyby?” Randall Monroe, który na najbardziej absurdalne pytania odpowiada całkiem na serio, za pomocą fizyki i matematyki. Jeden z czytelników zapytał go, co by się stało, gdyby na dnie Rowu Mariańskiego otworzyć portal o średnicy boiska do koszykówki, przez który woda w jakiś sposób wypływałaby poza Ziemię. Wyobraźnia podsuwa nam obraz gigantycznego wiru i szybko odsłaniającego się dna - tymczasem wedle obliczeń Monroe’a, poziom oceanów obniżałby się mniej więcej o centymetr dziennie! Monroe przyspiesza zatem ten eksperyment myślowy, wprowadza dodatkowe odpływy i sprawdza, jak zmieniałaby się mapa świata. Cofająca się woda odsłania kolejne fragmenty lądu, osuszają się połączenia między wyspami i kontynentami - ale szybko pojawiają się komplikacje. Nie wszystkie morza opróżniają się do końca - gdy odsłaniają się podmorskie progi, część akwenów traci połączenie z odpływem i zostaje odizolowana. Żeby wiedzieć, gdzie zostanie woda, trzeba znać rzeźbę dna, a żeby zrozumieć, co stanie się później, trzeba jeszcze zapytać o klimat, obieg wody, ekosystem. Nawet przy całkowicie fantastycznym założeniu każdy kolejny krok wymaga wiedzy, obliczeń, sprawdzenia zależności. Intuicja podpowiada jedno, rachunek pokazuje drugie, a znajomość geografii ujawnia coś, czego początkowo w ogóle nie wzięliśmy pod uwagę. Właśnie taką wartość ma nauka: pozwala nam wyjść poza pierwsze wrażenie, uczy dostrzegać związki między zjawiskami i przewidywać konsekwencje. Na tym wydziale od pokoleń kształci się ludzi, którzy potrafią takie pytania zadawać i szukać na nie rzetelnych odpowiedzi.

Prorektor w przemówieniu inauguracyjnym przypomniał dorobek i ogromne dziedzictwo gdańskiej geografii, która niedawno świętowała swoje 80-lecie i której historia sięga dalej niż historia Uniwersytetu Gdańskiego. Wspomniał także o ostatnich sukcesach WOiG, w tym o kolejnym spektakularnym awansie oceanografii w dziedzinowym rankingu szanghajskim (w tym roku dyscyplina została sklasyfikowana w przedziale 51-75, w porównaniu do przedziału 76-100 w roku ubiegłym i 151-200 w roku 2024). Prof. Wiesław Laskowski podkreślił także, że po latach starań Polska Flota Badawcza, do której należy r/v Oceanograf, została wpisana na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej. Wszystkich tych osiągnięć pogratulował władzom i społeczności Wydziału.

Dziekan Wydziału Oceanografii i Geografii UG dr hab. Katarzyna Smolarz, prof. UG również odniosła się do najnowszych osiągnięć, podkreślając ciągłość tradycji akademickiej, otwarcie na przyszłość oraz fakt, że za wszystkimi sukcesami stoją ludzie, a siłą Wydziału jest przede wszystkim edukacja i współpraca, w tym współpraca międzynarodowa.

- Inauguracja roku akademickiego to moment, w którym spotykają się emocje, nadzieje i oczekiwania związane z tym, co dopiero przed nami - mówiła pani Dziekan. - Jest to także chwila, w której na nowo uświadamiamy sobie, że jesteśmy częścią większej historii - historii związanej z naszym Wydziałem, ale także całą naszą Uczelnią i społecznością akademicką Uniwersytetu Gdańskiego. Historia ta na naszym Wydziale trwa już wiele lat; tworzyli ją ludzie pełni pasji, pełni wiedzy i pełni odwagi. To dzięki ich pracy i zaangażowaniu możemy dziś korzystać z dorobku, który otrzymaliśmy w spadku, ale który jednocześnie jest naszym zobowiązaniem wobec przyszłości. Uniwersytet nie jest tylko i wyłącznie strażnikiem tradycji - jest to miejsce, w którym rodzą się pytania, powstają odważne idee, tworzą się odpowiedzi i rozwiązania, których dziś jeszcze nawet nie potrafimy nazwać. Wspólnota akademicka to nie tylko wspólnota wiedzy, ale też wspólnota odpowiedzialności za drugiego człowieka i miejsce, w którym żyjemy.

Tysiące godzin na morzu i setki przepłyniętych mil morskich - ale przede wszystkim załoga, która sobie ufa

- W tym roku obchodzimy także 10-lecie zwodowania naszego statku r/v Oceanograf - kontynuowała swoje przemówienie prof. Katarzyna Smolarz. - To dziesięciolecie to tysiące godzin spędzonych na morzu, setki wypraw, wiele mil morskich, a także wiele dni - i nocy - spędzonych na poznawaniu tego, co kryje się w morzu. Oceanograf jest naszym drugim domem, miejscem prowadzenia badań, zbioru próbek, obserwacji zmian zachodzących w środowisku morskim; jest miejscem zdobywania wiedzy, której nie sposób byłoby pozyskać bez niego, pozostając na lądzie. Każda wyprawa to kolejny krok w stronę lepszego poznania środowiska morskiego. Co niezmiernie cieszy, od tego roku nasz statek jest jedną z trzech jednostek wchodzących w skład Polskiej Floty Badawczej, która znalazła się na Polskiej Mapie Infrastruktury Badawczej. Musimy sobie jednak uzmysłowić, że żaden statek nie mógłby realizować swojej misji bez ludzi. Dlatego dzisiejszy jubileusz jest przede wszystkim okazją do podziękowania członkom załogi, naukowcom, studentom i wszystkim, którzy przez te lata przyczynili się do tego, żeby nasz Oceanograf mógł bezpiecznie i skutecznie spełniać swoje zadanie. To dzięki ich pracy, wiedzy, doświadczeniu, odpowiedzialności i czasowi poświęconemu na to, aby statek mógł tak dobrze funkcjonować, stał się on tak ważną częścią polskiej oceanografii. Życzę nam wszystkim, aby kolejne lata przyniosły jeszcze więcej niezwykłych ekspedycji, wartościowych odkryć i powodów do dumy. Niech pokład naszego statku zawsze będzie miejscem nauki, współpracy i odkrywania, a każda kolejna wyprawa kończy się bezpiecznym powrotem do portu. Kolejny rok akademicki to zawsze nowy początek - pamiętajmy, że ten kolejny rok nowej wspólnej podróży wymaga nie tylko dobrego statku i właściwie wytyczonego kursu, ale przede wszystkim załogi, która sobie ufa.

Podczas uroczystości głos zabrał również mgr inż. Piotr Mrozowski z Biura Armatora z jednostką r/v Oceanograf, który przypomniał gościom historię statku oraz przybliżył jego podstawowe parametry techniczne. Parametry te dostosowane są przede wszystkim do badania stosunkowo płytkich wód Morza Bałtyckiego, ale związane są również z regulacjami portowymi: wielkość statku odpowiada maksymalnym rozmiarom pozwalającym na wejście do portu w Gdyni bez asysty pilota.

Początki r/v Oceanograf sięgają roku 2013, kiedy miało miejsce ceremonialne położenie stępki. Już trzy lata później, w roku 2016, odbyło się uroczyste zwodowanie statku, a w roku 2017 - przekazanie armatorskie. W 2019 r. statek uzyskał natomiast certyfikację na żeglugę międzynarodową (wcześniej mógł się poruszać jedynie po polskich wodach terytorialnych). Rok 2022 przyniósł pierwszy międzynarodowy rejs w ramach sojuszu SEA-EU - Oceanograf popłynął wówczas na południe, na ciepłe wody Morza Śródziemnego, docierając aż w okolice Kadyksu. Kolejne ambitne przedsięwzięcie zawiodło nas - w 2024 r. - na daleką północ, za koło podbiegunowe, w okolice norweskiego Bodø, podczas BaltArctic Research Cruise. Rok 2026 przyniósł natomiast drugie odnowienie klasy statku.

O badaniach naukowych prowadzonych z pokładu Oceanografa - w tym tych będących osią ostatniego rejsu międzynarodowego - opowiedziała z kolei Przewodnicząca Zespołu ds. Rozwoju Jednostki Naukowo-Badawczej r/v „Oceanograf” dr hab. Agata Weydmann-Zwolicka, prof. UG, która pełniła również rolę kierowniczki naukowej wyprawy BaltArctic Research Cruise.

Zachęcamy do obejrzenia relacji wideo z rejsu BaltArctic na stronie SEA-EU UG Let's experience it again! See the video chronicle of the BaltArctic Research Cruise - an expedition beyond the northern Arctic Circle - SEA-EU, a także do przeczytania o inauguracji roku akademickiego na WOiG na stronie Wydziału: Inauguracja roku akademickiego 2026/2027 na Wydziale Oceanografii i Geografii UG | Wydział Oceanografii i Geografii Uniwersytetu Gdańskiego.